„Czaszka z Katynia. Opowieść o zbrodni"
Anna Elisabeth Jessen
przeł. Bogusława Sochańska
Wydawnictwo Driada
Luboń 2019
Jesienią 2004 roku do duńskiej dziennikarki radiowej Anny Elisabeth Jessen zadzwonił słuchacz. Mężczyzna twierdził, że w kopenhaskim Instytucie Medycyny Sądowej jest przechowywana czaszka polskiego oficera zamordowanego w Katyniu. Jessen postanowiła to sprawdzić i tak powstały o tym reportaż radiowy, film dokumentalny, a na końcu książka, która w Danii wyszła już w 2008 roku, a w Polsce dopiero teraz. Dostajemy w niej relację z szeroko zakrojonego dziennikarskiego śledztwa obejmującego kilka krajów.
Narracja prowadzona jest dwutorowo – autorka przeplata wątek historyczny ze współczesnym. Podąża śladem duńskiego lekarza sądowego Helgego Tramsena, członka międzynarodowego zespołu powołanego przez Niemcy do zbadania zbrodni katyńskiej. To właśnie on przywiózł z tej misji głowę jednej z ekshumowanych przez siebie ofiar – kapitana rezerwy Ludwika Szymańskiego.
Jessen odszukuje członków rodzin obu swoich bohaterów, m.in. siostrę i dzieci duńskiego lekarza oraz syna polskiego kapitana. Dzięki rozmowom z nimi udaje jej się uzupełnić historie znane z dokumentów o tło osobiste. Bo w swojej pracy Jessen wykorzystuje bogaty materiał źródłowy – m.in. dzienniki Tramsena, protokoły komisji lekarzy sądowych, sprawozdania z przesłuchań w Norymberdze. Zagląda do archiwów Radia Wolna Europa i Archiwum Państwowego w Kopenhadze. Ponieważ tropy wiodą do kilku innych krajów, pomagają jej dziennikarze za granicą, w tym dwie dziennikarki z Polski.
Swoje zaanagażowanie w ten temat autorka tak wyjaśnia: „W Danii jest nas wielu, dziennikarzy, którzy chcą opowiadać ciekawe historie, a w naszym małym i tak bardzo bezpiecznym kraju nie ma ich chyba za dużo".
Nie jest to oczywiście książka wolna od mankamentów. Zdarzają się błędy faktograficzne, które prostuje tłumaczka. Trzeba też wziąć poprawkę na to, że reportaż był pisany pierwotnie dla duńskiego czytelnika.
(UR, 29.05.2020)
