Obrazki z zamachu w Krakowie obiegły media, ale to nie jest fotografia prasowa

Medialne relacje z zamachu w Krakowie pokazały, że w walce o emocje odbiorców z fotografią prasową wygrywają obrazki wycięte z nagrań świadków. Jednak to zawodowi fotoreporterzy nadal odpowiadają za symbolikę, kontekst i wiarygodność przekazu. 

Krótko po sobotnim zamachu na krakowskim Rynku Głównym w sieci pojawiły się dwa dramatyczne obrazy, które natychmiast zdominowały zbiorową wyobraźnię. Pierwszy przedstawia rannego policjanta, który osunął się na kolana po oddaniu strzałów do zamachowca – dziś wiadomo, że niewyraźny kadr z telefonu został wyostrzony i poprawiony przez sztuczną inteligencję. Drugi to nagranie długowłosego mężczyzny, który mimo tego, że poruszał się o kulach, pospieszył do rannych, aby im pomóc. Oba materiały zostały zarejestrowane smartfonami przez świadków zdarzenia.

Zawodowi fotoreporterzy dotarli na miejsce później. Nie uchwycili momentu ataku, ale udokumentowali akcję ratowniczą oraz reakcje mieszkańców. To właśnie ich prace trafiły na okładki drukowanych gazet jako obrazy symboliczne: przestrzelina w szybie z odbiciem kościoła Mariackiego czy Sukiennic oraz ślady po serii kul na murze kamienicy przy ulicy Sławkowskiej.

Czytaj też: Przedświąteczne zakupy objęte opłatą reprograficzną na nowych zasadach

Jakub Włodek, fotoreporter i trzykrotny laureat Grand Press Photo, autor zdjęcia przestrzeliny ze świątecznej okładki „Magazynu Wyborczej”, przypuszcza, że materiały z telefonów komórkowych będą coraz częściej wykorzystywane przez media.

– Na pewno zapamiętamy te wydarzenia przez pryzmat zdjęć wykonanych przez niezawodowych fotoreporterów, czyli po prostu zwykłych ludzi. Rola zawodowców polegała później na tym, aby stworzyć coś bardziej symbolicznego, bo wiadomo, że nie wszędzie możemy być w chwili samego zdarzenia – tłumaczy Włodek. – Trudno dziś powiedzieć, czy w pamięci zbiorowej dłużej przetrwają nasze, reporterskie kadry, czy tamte niedoskonałe ujęcia z komórek, często przerabiane przez AI, by wyglądały lepiej – dodaje.

Z kolei Adam Tuchliński, dwukrotny laureat Grand Press Photo i były prezes ZPAF, zwraca uwagę na fundamentalną różnicę między fotografią prasową a internetowym obrazkiem.

– Żeby sfotografować sam moment zamachu, trzeba mieć wielkiego życiowego pecha i jednocześnie wielkie zawodowe szczęście, by akurat być tam z aparatem – mówi Tuchliński. – Dziś każdy ma w kieszeni telefon o dużych możliwościach. Potem w redakcji ktoś wycina z takiego filmu stopklatkę, inny ją kadruje, jeszcze inny obrabia – i powstaje jakiś obrazek. Tylko trzeba zadać pytanie: kto jest jego autorem? I nie używałbym tu słowa „zdjęcie” – przekonuje.

Jak podkreśla Tuchliński, praca fotoreportera nie kończy się na naciśnięciu spustu migawki. To świadomy wybór kadru, wyczekanie odpowiedniego momentu, postprodukcja i wzięcie za materiał pełnej odpowiedzialności własnym nazwiskiem oraz karierą.

– Gdy z amatorskiego nagrania ktoś w redakcji wycina stopklatkę i ją obrabia, mamy do czynienia z pracą zbiorową, a nie fotografią prasową. Taki obrazek ma cechy zdjęcia. Choć brakuje tu autorskiego wyczucia momentu, taki kadr z pewnością może funkcjonować jako ikona krakowskiej tragedii – przyznaje Tuchliński.

Na siłę emocji zwraca również uwagę Karol Gruszka, laureat Grand Press Digital, project manager storytelling for editorial and business w Grupie ZPR Media. Jego zdaniem, ujęcia z mediów społecznościowych mają pełne prawo stać się ikonami, ponieważ niosą ogromny ładunek emocjonalny, który determinuje odbiór informacji, są zapisem rzeczywistości.

Gruszka ostrzega jednak przed zagrożeniami, jakie wiążą się z oddawaniem pola amatorom i sztucznej inteligencji.

– Zawsze istnieje ryzyko manipulacji i dezinformacji. Gdy wiem, że obraz klęczącego policjanta został wyostrzony przez AI, zaczynam wątpić w autentyczność tego, co widzę – podkreśla. – Media będą coraz częściej sięgać po materiały z platform społecznościowych, ale głównie w internecie, gdzie ewentualną wpadkę z deepfakiem można szybko usunąć. W wypadku prasy drukowanej wykorzystanie takiego materiału trzeba przemyśleć dwa razy – zaznacza ekspert.

(PAR, 14.11.2026)