Mija pięć lat od zatrzymania i uwięzienia na Białorusi Andrzeja Poczobuta

25 marca mija pięć lat od zatrzymania na Białorusi Andrzeja Poczobuta, dziennikarza i działacza mniejszości polskiej. W 2023 roku został on skazany na osiem lat więzienia i osadzony w kolonii karnej. Nie znalazł się w kolejnych grupach więźniów politycznych uwalnianych na Białorusi.

Andrzej Poczobut urodził się w 1973 roku w obwodzie grodzieńskim na Białorusi. Ukończył uniwersytet w Grodnie i później, na początku lat 2000. zaczął pracować dla mediów białoruskich. Przez wiele lat współpracował z polskimi mediami, w tym z „Gazetą Wyborczą” i TVP Polonia, relacjonując sytuację na Białorusi. Za krytyczne wypowiedzi na temat Alaksandra Łukaszenki trafiał do aresztu i stawał przed sądem (w 2011 roku otrzymał wyrok w zawieszeniu).

Poczobut w jednym z najgorszych więzień na Białorusi

Jako działacz nieuznawanego przez białoruskie władze i zdelegalizowanego w 2005 roku Związku Polaków na Białorusi Poczobut, pasjonat historii, wiele czasu poświęcał m.in. na badanie losów Polaków na terenach Białorusi.

Czytaj też: Dziennikarka Biełsatu Kaciaryna Andrejewa na wolności

Dziennikarz został zatrzymany 25 marca 2021 roku. Władze białoruskie przypisały jego działaniom – polegającym na kultywowaniu polskości i publikowaniu artykułów w mediach – znamiona „rehabilitacji nazizmu”. Był długo przetrzymywany w areszcie – najpierw w Żodzinie i w Mińsku, a potem w Grodnie, gdzie po zakończeniu „śledztwa” oczekiwał na proces.

Proces rozpoczął się 16 stycznia 2023 roku, a 8 lutego 2023 roku zapadł wyrok ośmiu lat kolonii karnej o zaostrzonym rygorze. Poczobut został osadzony kolonii w Nowopołocku, która ma opinię jednego z najgorszych więzień na Białorusi. Apelacja została odrzucona przez białoruski Sąd Najwyższy.

W 2024 roku władze białoruskie zwolniły z więzień pewną grupę więźniów politycznych, ale nie było wśród nich Poczobuta. W 2025 roku uwolniono kolejne grupy więźniów po rozmowach w Mińsku z przedstawicielami USA. 19 marca 2026 roku poinformowano o uwolnieniu przez władze 250 osób i ogłoszono zniesienie części sankcji amerykańskich wobec Mińska. Również tym razem Poczobut nie znalazł się wśród wypuszczonych na wolność.

Andrzej Poczobut traktowany jak polityczna karta

Polski rząd podejmuje wielokierunkowe działania na rzecz uwolnienia dziennikarza, w tym poufne rozmowy, których szczegóły nie są ujawniane.

Czytaj też: Kaskader. Sylwetka Andrzeja Poczobuta, który nie potrafi narzucić sobie autocenzury

Ze swej strony Alaksandr Łukaszenka dawał do zrozumienia, że traktuje Poczobuta jak polityczną kartę przetargową, np. mówiąc publicznie, że mógłby on zostać wymieniony na działaczy białoruskiej opozycji, którzy uciekli z kraju przed jego zemstą.

– Żąda bardzo wygórowanej ceny – komentuje w rozmowie z PAP Bartosz Wieliński, zastępca redaktora naczelnego „GW” i przyjaciel Poczobuta. – Z wypowiedzi samego Łukaszenki wynika, że chciałby wymienić Andrzeja Poczobuta za złapanych przez polskie służby swoich agentów lub za tych, którzy wpadli w innych państwach NATO. W negocjacje zaangażowali się Amerykanie i między innymi z tego powodu na wolność wyszło wielu innych więźniów mińskiego reżimu.

– O uwolnieniu Andrzeja Poczobuta Łukaszenka chciałby jednak – tak przynajmniej deklarował – rozmawiać wprost ze stroną polską. Być może właśnie dlatego amerykańskie pośrednictwo nie było dotąd skuteczne. Łukaszenka najwyraźniej uznał, że więcej korzyści odniesie w rozmowach z Warszawą – dodaje Wieliński.

"Łukaszenka był rozczarowany Amerykanami"

Bartosz Wieliński uważa, że na decyzję Łukaszenki może wpłynąć jedynie Władimir Putin. – Ale to nie jest osoba, na pośrednictwo której ktokolwiek racjonalnie myślący w Polsce chciałby liczyć – stwierdził.

Pytany przez PAP o stronę amerykańską, Wieliński komentuje: – Łukaszenka był rozczarowany Amerykanami. Spodziewał się więcej od Donalda Trumpa. Domaga się pełnej legitymizacji jego reżimu. Po sfałszowanych przez niego wyborach w 2020 roku w demokratycznym świecie nie jest traktowany jako praworządny prezydent. W rezultacie ograniczone już wcześniej kontakty z Białorusią po 2020 roku jeszcze bardziej zostały zredukowane. Tymczasem Łukaszence się marzy międzynarodowe uznanie i wizyta w Gabinecie Owalnym – rozmowa z Donaldem Trumpem jak równy z równym. Gdy usłyszałem o tym pół roku temu uznałem, że oszalał, ale teraz okazuje się, że Amerykanie sygnalizują gotowość do organizacji tego spotkania.

W listopadzie 2025 roku Polska otworzyła przejście graniczne z Białorusią w Bobrownikach, zamknięte w reakcji na skazanie Poczobuta. Doszło również do otwarcia przejścia w Kuźnicy Białostockiej, zamkniętego w związku z kryzysem migracyjnym.

W grudniu 2025 roku Poczobut został laureatem Nagrody im. Andrieja Sacharowa, przyznawanej przez Parlament Europejski. Jest to najwyższe wyróżnienie Unii Europejskiej w dziedzinie praw człowieka. Nagrodę odebrała w imieniu ojca jego córka – Jana. Andrzej Poczobut ma dwoje dzieci – Janę i Jarosława.

W listopadzie 2025 roku Andrzej Poczobut został odznaczony przez prezydenta RP Karola Nawrockiego Orderem Orła Białego.

Czytaj też: Godny. Rzecz o Andrzeju Poczobucie, który kuszeniu nie uległ. "Wolność słowa nie ma ceny"

(PAP, red.HAD, 25.03.2026)