Fundacja Instytut Reportażu rezygnuje nie tylko z wydawania książek

Fundacja Instytut Reportażu nie tylko wygasza działalność Wydawnictwa Dowody, ale na razie nie organizuje też Festiwalu po Drodze ani projektu Szkoła Ekopoetyki.

"20 sierpnia, urodziny Bolesława Prusa i Jakuba Demla. Chyba całkiem dobry dzień, żeby powiedzieć: bardzo, bardzo dziękujemy za te 12 lat. Kilka miesięcy temu zaczęliśmy rozważać wygaszenie działalności. A teraz chcemy domknąć ten etap na własnych warunkach" – poinformowało Wydawnictwo Dowody w czwartek na Facebooku. "Nie przestajemy istnieć, nie z dnia na dzień. Nadal sprzedajemy książki, które mamy w katalogu, to przecież wspaniałe tytuły. Nie będziemy jednak wydawać nowych, nie przyjmujemy propozycji wydawniczych. Dowody wchodzą w trochę inną fazę" – zaznaczono.

"Decyzja odzwierciedla trudną sytuację na rynku"

"Do zawieszenia działalności zmusiła nas sytuacja ekonomiczna rynku książki" – mówiła "Presserwisowi" Olga Gitkiewicz z zarządu fundacji.

Czytaj też: Rząd i Mróz-Gorgoń nie radzili sobie z kryzysem wywołanym kompromitującym raportem

"To ważny i smutny dzień. Nie tylko dla polskiego reportażu, ale także dla nas jako rodziny, bo @julianna_jonek_springer jest tego wydawnictwa redaktorką naczelną i to ona w sporej części odpowiada za wysoki poziom wydawanych przez to wydawnictwo książek" – napisał na Instagramie Filip Springer, który współpracuje z Fundacją Instytut Reportażu.

Julianna Jonek-Springer, redaktorka naczelna Wydawnictwa Dowody, informuje, że pozostaje w fundacji, w której pracuje od 2010 roku. – Będę jak do tej pory prowadzić warsztaty, wykładać w Polskiej Szkole Reportażu, a także angażować się w projekty Instytutu Reportażu – wyjaśnia Jonek-Springer.

Jak inni wydawcy komentują wygaszenie działalności Wydawnictwa Dowody? – Przyjmuję decyzję ze smutkiem i żalem, aczkolwiek ona też odzwierciedla trudną sytuację na rynku. To był ambitny projekt. Wydawnictwo oferowało wybitną literaturę. Tego typu oferta nie może podlegać tylko i wyłącznie twardym regułom rynkowym – mówi Sonia Draga, redaktorka naczelna Grupy Wydawniczej Sonia Draga i prezeska Federacji Europejskich Wydawców. – Od lat zabiegamy do władz o potrzebę regulacji naszego rynku. Trwają prace nad Ustawą o rynku książki, ale mamy wrażenie, że jesteśmy ignorowani, nic się nie dzieje, a kolejne podmioty upadają – dodaje.

– To decyzja jak najbardziej racjonalna, skoro działalność jest niedochodowa – uważa Ewa Wieleżyńska, właścicielka i redaktorka naczelna Wydawnictwa Filtry. – Opieranie działalności wydawniczej tylko na reportażu czy wąskiej specjalizacji, takiej jak literatura czeska, jest trudnym biznesowo pomysłem. Popularność literatury non-fiction ostatnio bardzo spadła. Być może napór ponurej rzeczywistości jest w naszych czasach tak duży, że ludzie uciekają do fikcji. Trzeba też powiedzieć, że działalność wydawnicza jest z definicji działalnością wysokiego ryzyka, zwłaszcza gdy – jak Dowody – chce się wydawać tylko rzeczy piękne, pożyteczne i ambitne. Pewnym zabezpieczeniem jest zawsze dywersyfikacja, ale jak dywersyfikujemy, to z kolei ryzykujemy rozmyciem profilu. Jak zachować integralność, a zarazem utrzymać się na powierzchni w tak trudnych warunkach rynkowych – to jest pytanie, które nęka każdego małego, jakościowego wydawcę – mówi Wieleżyńska.

Inne projekty fundacji również zawieszone

Fundacja Instytut Reportażu również dywersyfikuje swoją działalność, a Wydawnictwo Dowody jest jednym z kilku przedsięwzięć prowadzonych przez instytucję.

Czytaj też: Branża wydawnicza wspomina zmarłego Macieja Hoffmana, wieloletniego dyrektora IWP

Drugi rok z rzędu nie odbędzie się Festiwal po Drodze, wędrowny festiwal literacki współorganizowany przez Fundację Instytut Reportażu (w 2024 roku impreza odwiedziła osiem miast Wielkopolski). Katarzyna Krawczyk, dyrektorka Festiwalu po Drodze, deklaruje, że planowany jest powrót imprezy w 2027 roku. Potwierdza, że w tym roku jej nie będzie. 

Jeszcze w czerwcu 2025 roku na profilu Festiwalu po Drodze na Facebooku zapowiadano: "Otóż w tym roku odpoczywamy, regenerujemy się, namyślamy. Festiwalu po Drodze nie będzie. (...) Produkcja festiwalu rok w rok jest dla naszego zespołu bardzo męcząca, więc uznaliśmy i uznałyśmy, że po trzech latach trzeba o siebie zadbać. Chwila przerwy dobrze nam wszystkim zrobi. (...) Nie możemy się doczekać przyszłego roku, gdy znów wyruszymy w drogę".

Od 2020 roku Instytut Reportażu prowadził projekt Szkoła Ekopoetyki, który stworzyli pisarka i poetka Julia Fiedorczuk wraz z pisarzem i dziennikarzem Filipem Springerem. Ze strony Międzynarodowego Centrum Empatii "Dom Utopii" wynika, że ostatnia edycja odbyła się w 2023 roku. – Nie ma obecnie planów na kontynuację Szkoły Ekopoetyki w najbliższej przyszłości. Projekt ten nigdy nie miał mieć dużej skali i nie było założenia, że kolejne edycje realizowane będą cyklicznie – przyznaje Grzegorz Czemiel, który realizował krakowską Szkołę Ekopoetyki.

Julia Fiedorczuk zaangażowana jest też w Serbską Szkołę Ekopoetyki w Belgradzie, której trzecia edycja odbyła się w listopadzie 2025 roku. – Szkoła Ekopoetyki planowana jest na kwiecień przyszłego roku. W tym roku nie odbędzie się w związku ze zmianą formatu – informuje Lech Kończak, dyrektor Instytutu Polskiego w Belgradzie.

Polska Szkoła Reportażu działa bez zmian

Fundacja Instytut Reportażu nie rezygnuje za to z zajęć Polskiej Szkoły Reportażu. Opublikowano program na rok 2026/2027 (czesne wynosi 13,5 tys. zł brutto). Pierwszy zjazd odbędzie się w dniach 12–13 września.

Czytaj też: Ministerstwa wycofały patronaty krytykowanemu Stowarzyszeniu Warszawa44

– Liczba osób, która chcą pisać i chcą uczyć się pisać, jest wciąż bardzo duża, więc być może same kursy reportażu i pisania są nadal działalnością dochodową. Na razie nie słychać, żeby z tej działalności Instytut Reportażu chciał rezygnować – mówi Ewa Wieleżyńska z Wydawnictwa Filtry.

Fundacja Instytut Reportażu prowadzi również Faktyczny Dom Kultury i kawiarnię Wrzenie Świata w centrum Warszawy. Były dziennikarz "Gazety Wyborczej" Marcin Kącki ujawnił niedawno na Facebooku, że fundacja od miasta za wynajem lokalu dla Wrzenia Świata płaciła 1075 zł miesięcznie czynszu, a później 1792 zł miesięcznie. Zamieścił zdjęcie umowy zawartej w 2010 roku.

Prezes Fundacji Instytut Reportażu Mariusz Szczygieł od lutego 2024 roku ma autorski talk-show "Rozmowy (nie)wygodne" w TVP Info. Większość wydań tego programu realizowana jest w kawiarni Wrzenie Świata.

Czytaj też: Ukryte kamery. Jan Piński oskarża dziennikarzy, że są współpracownikami służb

(KOZ, 24.08.2026)